Nandrolondecanoaat en de psyche: stemming, agressie, slaap

Wanneer men over de bijwerkingen van anabole steroïden spreekt, worden meestal de lever, het hart of de hormonen genoemd. Maar stemmingsveranderingen, prikkelbaarheid, slaapstoornissen en depressie na het staken zijn niet minder reële gevolgen. De redactie analyseerde wat er precies bekend is over de psychische effecten van nandrolondecanoaat en hoe betrouwbaar deze gegevens zijn.

Hoe androgenen op de hersenen inwerken

Androgeenreceptoren bevinden zich niet alleen in de spieren, maar ook in veel gebieden van de hersenen: de amygdala, de hypothalamus, de hippocampus. Deze structuren zijn verantwoordelijk voor emotionele reacties, motivatie, de reactie op dreiging en het geheugen. Daarom weerspiegelt een verandering van het androgeenniveau zich onvermijdelijk in het gedrag en het welbevinden.

Nandrolon heeft eigenschappen die het onderscheiden van testosteron. Het wordt in mindere mate omgezet in oestradiol, heeft een merkbare progestagene activiteit en kan, volgens experimentele onderzoeken bij dieren, de serotonine-, dopamine- en GABA-erge systemen beïnvloeden. De overdracht van resultaten van knaagdieren naar mensen is echter altijd beperkt.

Nog een belangrijk mechanisme is de onderdrukking van de eigen hormonale as. Tijdens het gebruik van nandrolon daalt de aanmaak van eigen testosteron. Zolang het middel werkt, wordt dat gemaskeerd, maar na de uitscheiding ervan kan de persoon in een toestand van diep androgeentekort belanden, wat rechtstreeks van invloed is op de stemming.

Oestrogenen zijn ook belangrijk voor de hersenen van de man: ze spelen een rol in de regulering van de stemming en het libido. Aangezien nandrolon zwak aromatiseert en tegelijkertijd de aanmaak van testosteron onderdrukt, verandert de balans van de geslachtshormonen op een complexe en voor de concrete persoon onvoorspelbare manier.

Ten slotte zijn de psychische effecten moeilijk los te maken van de context: intensieve trainingen, een dieet met een calorietekort, slaapgebrek, sociale druk en het gebruik van andere stoffen. Dat is een van de belangrijkste redenen waarom de gegevens op dit gebied tegenstrijdig zijn.

Stemming en prikkelbaarheid

Gebruikers van anabole steroïden melden het vaakst stemmingsschommelingen: van een toename van energie en zelfvertrouwen tot prikkelbaarheid en ongeduld. Het overzicht van de Endocrine Society (Pope et al., 2014) merkt op dat bij een deel van de mensen bovenfysiologische doses androgenen hypomane symptomen veroorzaken, en bij sommigen — uitgesproken affectieve stoornissen.

Gecontroleerde onderzoeken bieden een belangrijk richtpunt. In het gerandomiseerde onderzoek van Pope, Kouri en Hudson (2000) kregen gezonde mannen oplopende doses testosteroncypionaat of placebo. Bij de meeste deelnemers waren de psychische veranderingen minimaal, maar bij een klein deel ontwikkelden zich merkbare hypomane symptomen.

Dit resultaat verklaart goed waarom de ervaring van verschillende mensen zo uiteenloopt. De reactie op androgenen is individueel: genetica, de psychische gezondheid vóór het begin van het gebruik, de leeftijd en de levensomstandigheden bepalen of de veranderingen onopgemerkt dan wel aanzienlijk zullen zijn.

Voor nandrolon zijn er zeer weinig aparte gecontroleerde psychiatrische onderzoeken bij gezonde mensen. De meeste gegevens komen uit enquêtes en observaties, waarbij de deelnemers meestal meerdere middelen combineerden. Daarom is het correct om over de effecten van anabole steroïden in het algemeen te spreken, en niet om bepaalde symptomen juist aan nandrolon toe te schrijven.

Agressie: mythe of realiteit

Het beeld van de «steroïdenwoede» werd onderdeel van de massacultuur, en dat leidde zowel tot overdrijving als tot volledige ontkenning van het probleem. De realiteit is complexer. Systematische overzichten, met name Piacentino en collega's (2015), vinden een verband tussen het gebruik van anabole steroïden en agressiviteit, maar dat verband is niet automatisch voor iedereen.

In gecontroleerde onderzoeken veroorzaakten matige doses testosteron meestal geen uitgesproken agressie. Hogere doses verhoogden bij afzonderlijke deelnemers de scores voor vijandigheid en uitgelokte agressie. Dit strookt met het idee dat androgenen eerder bestaande neigingen versterken dan agressie «vanuit het niets» creëren.

Bijkomende factoren spelen een belangrijke rol. Het Zweedse populatieonderzoek van Lundholm en collega's (2015) toonde aan dat het verband tussen anabole steroïden en gewelddadig gedrag grotendeels werd verklaard door het gelijktijdige gebruik van andere psychoactieve stoffen, met name alcohol.

Daarom helpen noch ontkenning, noch dramatisering. Een realistisch standpunt is te erkennen dat steroïden bij een deel van de mensen de prikkelbaarheid en impulsiviteit verhogen, en dat dit risico in combinatie met alcohol, stress of bestaande psychische stoornissen toeneemt.

Voor de omgeving is dit eveneens belangrijk: naasten merken gedragsveranderingen vaak eerder op dan de persoon zelf. Als familieleden spreken over een ongewone bruuskheid of woede-uitbarstingen, is het verstandig om dat serieus te nemen.

Slaap, libido en de periode na het staken

Over de invloed van nandrolon op de slaap is in de wetenschappelijke literatuur weinig bekend. Gebruikers melden in enquêtes slapeloosheid, nachtelijk zweten en onrustige slaap, maar gecontroleerde onderzoeken die de slaap objectief zouden meten (met polysomnografie) zijn er vrijwel niet. Daarom kunnen we niet stellen hoe vaak dit voorkomt.

Het is bekend dat een overmaat aan androgenen het verloop van het obstructieveslaapapneusyndroom kan verslechteren, vooral bij mensen met een hoog lichaamsgewicht. Dit effect is beschreven voor testosterontherapie, en de klinische richtlijnen van de Endocrine Society noemen onbehandelde apneu als een aandoening die aandacht vereist bij androgene therapie.

Nandrolon heeft een bijzondere reputatie wat betreft libido en erectiele functie. Door de progestagene activiteit, de zwakke aromatisering en de onderdrukking van de eigen testosteron meldt een deel van de mannen een verlaging van het seksuele verlangen. Dit is niet alleen een «fysiek» probleem: het versterkt vaak de angst en verlaagt de stemming.

De meest kwetsbare periode is na het stoppen van het gebruik. Het eigen hormonale systeem herstelt langzaam, en nandrolondecanoaat wordt langzaam uitgescheiden. Kanayama en collega's (2015) beschreven dat bij een deel van de voormalige gebruikers de symptomen van hypogonadisme, met name de depressieve, maandenlang aanhouden.

Verslaving en alarmsignalen

Anabole steroïden veroorzaken geen klassieke «euforie» zoals opioïden, maar kunnen wel een verslaving vormen. Volgens de schattingen die worden aangehaald in het overzicht van Kanayama, Hudson en Pope (2008) heeft een aanzienlijk deel van de langdurige gebruikers tekenen van verslaving: voortzetting van het gebruik ondanks de schade, het onvermogen om te stoppen, herhaalde «cycli» om ontwenningsverschijnselen te vermijden.

Het mechanisme van de verslaving is deels hormonaal: de persoon keert terug naar de middelen om de depressie en vermoeidheid na het staken kwijt te raken. Deels is het psychologisch — verbonden met het lichaamsbeeld. Onder gebruikers van steroïden komt spierdysmorfie veel voor, waarbij de persoon zichzelf als onvoldoende gespierd ervaart, ongeacht de werkelijke afmetingen.

Er zijn tekenen waarbij het verstandig is om een specialist te raadplegen — een psychiater, psychotherapeut of endocrinoloog:

• een aanhoudend neerslachtige stemming, verlies van interesse in gewone bezigheden gedurende meer dan twee weken;
• gedachten over zelfbeschadiging of uitzichtloosheid;
• woede-uitbarstingen waardoor relaties of werk lijden;
• het onvermogen om het gebruik te staken, ondanks de wens;
• uitgesproken slapeloosheid, angst, paniekaanvallen.

Gedachten over zelfdoding na het staken van steroïden zijn in de literatuur beschreven. Dit is een spoedeisende toestand: in dat geval moet men onmiddellijk medische hulp of een hulplijn voor psychologische ondersteuning inschakelen. Schaam u niet om de arts over het gebruik van steroïden te vertellen — dit helpt om de oorzaak van de symptomen juist te begrijpen.

De behandeling combineert meestal psychologische hulp en, indien nodig, een endocrinologische beoordeling om hypogonadisme op te sporen en te corrigeren. Zelfstandige pogingen om te «herstellen» met middelen zonder controle van een arts kunnen het probleem verlengen.

Conclusies van de redactie

Nandrolondecanoaat kan, net als andere anabole steroïden, de stemming, prikkelbaarheid, slaap en het libido beïnvloeden. Bij de meeste mensen zijn deze effecten matig, maar bij een deel zijn ze uitgesproken en kunnen ze gevaarlijk zijn.

De meest kwetsbare periode is na het staken, wanneer het onderdrukte hormonale systeem niet de tijd krijgt om te herstellen. Depressie, apathie en een verlaagd libido in deze tijd zijn in onderzoeken beschreven en vereisen de aandacht van een arts.

Er zijn weinig gecontroleerde onderzoeken naar juist nandrolon op dit gebied, dus het eerlijke antwoord is dat we veel niet weten. Dat is een extra argument voor voorzichtigheid.

De redactie beveelt ook de artikelen aan over de invloed van nandrolondecanoaat op de mannelijke vruchtbaarheid, over de wisselwerking ervan met alcohol en medicijnen en over het herstel van het hormonale systeem na het gebruik van steroïden.

Literatuurlijst

1. Pope HG Jr, Kouri EM, Hudson JI. Effects of supraphysiologic doses of testosterone on mood and aggression in normal men: a randomized controlled trial. Arch Gen Psychiatry. 2000;57(2):133–140.
2. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
3. Kanayama G, Hudson JI, Pope HG Jr. Long-term psychiatric and medical consequences of anabolic-androgenic steroid abuse: a looming public health concern? Drug Alcohol Depend. 2008;98(1–2):1–12.
4. Piacentino D, Kotzalidis GD, Del Casale A, et al. Anabolic-androgenic steroid use and psychopathology in athletes. A systematic review. Curr Neuropharmacol. 2015;13(1):101–121.
5. Lundholm L, Frisell T, Lichtenstein P, Långström N. Anabolic androgenic steroids and violent offending: confounding by polysubstance abuse among 10,365 general population men. Addiction. 2015;110(1):100–108.
6. Kanayama G, Hudson JI, DeLuca J, et al. Prolonged hypogonadism in males following withdrawal from anabolic-androgenic steroids: an under-recognized problem. Addiction. 2015;110(5):823–831.
7. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.